De cinema kent duizenden personages die in het collectieve geheugen zijn blijven hangen, maar personages met een naam die begint met de letter M nemen een bijzondere plaats in. Van Michael Corleone tot Morpheus: deze beginletter brengt figuren samen die complete genres opnieuw hebben vormgegeven, iconische oneliners hebben geïntroduceerd en generaties filmmakers hebben beïnvloed.
Ranglijsten van vakbladen weerspiegelen redactionele keuzes die per tijdperk en redactie verschillen, waardoor elke rangorde ter discussie staat. Toch is het de moeite waard om stil te staan bij wat deze personages onderscheidt van de rest van het filmrepertoire.
Wat de letter M onthult over de ontwikkeling van filmpersonages
Personages groeperen op basis van hun beginletter lijkt misschien willekeurig. Toch kent de letter M een ongebruikelijk groot aantal figuren die al decennialang meegaan zonder hun greep op het publiek te verliezen.
Michael Corleone, bedacht door Mario Puzo en naar het witte doek gebracht door Francis Ford Coppola, geldt nog altijd als hét voorbeeld van morele verandering in de cinema. Zijn ontwikkeling van een teruggetrokken zoon tot een meedogenloze peetvader vormt ook vandaag nog de basis voor het schrijven van antihelden.
Morpheus uit de Matrix-trilogie introduceerde een esthetiek en filosofische woordenschat die veel verder reikten dan het sciencefictiongenre. Van de filmfiguren met een M illustreren deze twee personages tegengestelde genres (maffia-drama en cyberpunkdystopie), maar delen ze één kenmerk: ze belichamen een wereldbeeld en zijn niet slechts een functie in het verhaal.
Marge Gunderson uit Fargo van de gebroeders Coen doorbreekt weer een ander patroon. Als zwangere politieagente in het ijskoude Minnesota lost ze een misdrijf op met een methodische kalmte die sterk afwijkt van de archetypen uit de Amerikaanse misdaadfilm. Juist haar ontwapenende gewoonheid maakt haar onvergetelijk.
Antagonisten met een M: waarom schurken meer indruk maken
De personages die het publiek het langst bijblijven, zijn vaak de antagonisten. De letter M levert daarvan opvallende voorbeelden.
Dokter Mabuse, bedacht door Norbert Jacques en vanaf de jaren 1920 verfilmd door Fritz Lang, legde de basis voor het criminele meesterbrein in de cinema. Lang maakte van hem een manipulator wiens invloed veel verder reikt dan het scherm. Daarmee liep hij vooruit op de superschurken die Hollywood decennia later zouden domineren.
Magneto uit het X-Men-universum is een dubbelzinniger personage. Als overlevende van de concentratiekampen komt zijn politieke radicalisme voort uit werkelijk leed. Door die complexiteit kan de kijker hem niet zomaar als schurk bestempelen. Zijn beweegredenen zijn begrijpelijk, wat hem verontrustender maakt dan een tegenstander die puur kwaadaardig is.
- Dokter Mabuse beïnvloedde de manier waarop de intellectuele misdadiger werd verbeeld in de Duitse expressionistische cinema en later in de Amerikaanse film noir
- Magneto laat zien hoe studio’s steeds vaker antagonisten creëren met een volledige morele ontwikkeling, in plaats van personages die alleen als obstakel dienen
- Mrs. Danvers uit Alfred Hitchcocks Rebecca belichaamt een psychologische dreiging zonder fysiek geweld. Dit voorbeeld werd in tal van huiselijke thrillers nagevolgd
Deze drie voorbeelden laten zien dat antagonisten met een M qua verhaalcomplexiteit vaak boven de held uitstijgen.
Vrouwelijke personages met een M: lang onderschatte figuren
Het heeft lang geduurd voordat vrouwelijke personages in de cinema evenveel diepgang kregen als mannelijke. Sommige figuren met een M hebben bijgedragen aan een verschuiving.
Mildred Pierce vertelt, in de film van Michael Curtiz en later in de HBO-miniserie, het verhaal van een vrouw die in het Amerika van de jaren 1930 economisch zelfstandig wordt. Ze laat zich niet definiëren door haar burgerlijke staat en geeft zelf richting aan haar leven. Voor de tijd waarin de eerste verfilming verscheen, was dat een zeldzaam verhaalpatroon.
Marion Crane uit Hitchcocks Psycho is een schoolvoorbeeld van scenario schrijven. Haar abrupte verdwijning in het eerste derde deel van de film veranderde de verwachtingen van de kijker. Hitchcock liet zijn hoofdpersonage bewust verdwijnen om het publiek te ontregelen. Die techniek heeft het thrillergenre blijvend beïnvloed.
Mathilda uit Léon van Luc Besson roept een ander vraagstuk op. De film geeft een kind de rol van een leerling-huurmoordenaar, een rol die doorgaans voor volwassenen is weggelegd. De vertolking van Natalie Portman betekende het begin van haar carrière, maar het personage blijft aanleiding geven tot uiteenlopende interpretaties van de grens tussen onschuld en geweld in de cinema.
Max, Marty, M: drie letters voor drie genres binnen de populaire cinema
Sommige personages met een M zijn onlosmakelijk verbonden met franchises die de wereldwijde populaire cinema hebben gevormd.
Max Rockatansky uit de Mad Max-saga, die begon met George Miller, is een zwijgzaam personage dat handelt in een uitgeklede post-apocalyptische wereld. Max’ minimalisme inspireerde een hele generatie zwijgzame helden in actiefilms. Met Fury Road kreeg de franchise een nieuw leven en bleek dat het personage nog steeds werkte, zelfs met een andere acteur in de hoofdrol.
Marty McFly uit Back to the Future behoort tot een heel ander genre. Hij is praatgraag, onhandig en innemend, en belichaamt de Amerikaanse tiener uit de jaren 1980 die in absurde situaties terechtkomt. Zijn kracht als personage berust op een eenvoudig principe: het contrast tussen zijn alledaagsheid en de buitengewone situaties.
M, het hoofd van MI6 in de James Bond-saga, is een derde voorbeeld. Dit bijpersonage, achtereenvolgens vertolkt door verschillende actrices en acteurs, kreeg in de loop van de films steeds meer diepgang. Judi Dench maakte van M een morele autoriteit, met een aanwezigheid die soms kon wedijveren met die van Bond zelf.
Filmerfgoed en de herinnering aan personages
Het behoud van films bepaalt of personages blijven voortleven
Een personage kan alleen in het geheugen blijven voortleven als de film waarin het voorkomt toegankelijk blijft. De achteruitgang van filmrollen en magneetbanden vormt een directe bedreiging voor het voortbestaan van bepaalde werken. Het UNESCO-programma voor audiovisuele archieven is erop gericht films te digitaliseren en toegankelijk te maken. Anders zouden sommige personages in de vergetelheid kunnen raken.
Een onderzoek waarover Boxoffice Pro berichtte, onderscheidt verschillende definities die het Franse publiek hanteert voor filmerfgoed: cultfilm, zwart-witfilm en film van Franse oorsprong. De bekendheid van een personage garandeert niet dat de film waarin het bekend werd als erfgoed wordt erkend. Een personage kan overal worden aangehaald, terwijl de film nergens meer wordt vertoond.
Deze materiële kwetsbaarheid herinnert ons eraan dat lijstjes met onvergetelijke personages ook weerspiegelen welke films fysiek bewaard zijn gebleven, en niet alleen welke artistiek indruk hebben gemaakt. De hier genoemde personages met een M komen uit films die op grote schaal zijn verspreid en gerestaureerd. Dat geldt niet voor alle werken uit het werelderfgoed.
